ശരീരം തീപിടിക്കുമ്പോൾ, കലാകാരി സംസാരിക്കുന്നു. അഞ്ജലി ആരവ്: അരങ്ങിനെ പ്രതിരോധത്തിൻ്റെ ഭാഷയാക്കിയ അഭിനേത്രി

അമീൻ മുഹമ്മദ്

ജൂബിലി ഹാളിൽ ആ സായാഹ്നം വെളിച്ചം പതിയെ മങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു. വേദിയിൽ ഒരു സ്ത്രീ മാത്രം. അവളുടെ കൈകളിൽ ചങ്ങലകളില്ല. പക്ഷേ അവളുടെ ശരീരമാകെ തടവിന്റെ അടയാളങ്ങളുണ്ട്. അവൾ സംസാരിക്കുമ്പോൾ ചിലപ്പോൾ ശബ്ദം വിറയ്ക്കുന്നു, ചിലപ്പോൾ തീപിടിക്കുന്നു. ഒരുനിമിഷം അവൾ തടവുകാരിയാണ്; അടുത്ത നിമിഷം അവളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന മതപ്പൊലീസുകാരനായി മാറുന്നു. പിന്നെ വീണ്ടും മുറിവേറ്റ സ്ത്രീയായി തിരികെയെത്തുന്നു. കഥാപാത്രങ്ങൾ മാറിക്കൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു. പക്ഷേ മാറാത്തത് ഒരു കാര്യം മാത്രം—പ്രേക്ഷകരുടെ നിശ്ശബ്ദത.

ആ നിശ്ശബ്ദത ഒരു നാടകത്തിന്റെ വിജയമായിരുന്നില്ല. ഒരു അഭിനേത്രിയുടെ സമർപ്പണത്തിന് ലഭിച്ച ഏറ്റവും വലിയ അംഗീകാരമായിരുന്നു.

‘ഉടലുകൾക്ക് തീപിടിക്കുമ്പോൾ’ എന്ന ഏകാങ്ക നാടകം അവസാനിച്ചിട്ടും പ്രേക്ഷകർ ഉടൻ എഴുന്നേറ്റില്ല. ആരോ മനസ്സിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ ഒരു ചോദ്യം വെച്ചുപോയതുപോലെ അവർ കുറച്ചുനേരം അതേ ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ തുടർന്നു. ആ ചോദ്യത്തിന്റെ മുഖമായിരുന്നു അഞ്ജലി ആരവ്.

അഞ്ജലിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ അവരുടെ അഭിനയമികവ് മാത്രം പറയുന്നത് അപൂർണമാണ്. കാരണം, വേദിയിൽ കാണുന്ന അഞ്ജലി, വർഷങ്ങളായി രൂപപ്പെട്ട ഒരു മനുഷ്യന്റെ സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ യാത്രയുടെ ഫലമാണ്. അവരുടെ ശബ്ദത്തിൽ കേൾക്കുന്ന ഉറപ്പിനും കണ്ണുകളിൽ കാണുന്ന തീക്ഷ്ണതയ്ക്കും പിന്നിൽ പുസ്തകങ്ങളുണ്ട്, കവിതകളുണ്ട്, രാഷ്ട്രീയസംവാദങ്ങളുണ്ട്, ബാല്യത്തിൽ വീടിന്റെ അകത്തളങ്ങളിൽ നിന്ന് കേട്ട പാട്ടുകളും പ്രസംഗങ്ങളുമുണ്ട്.

അഞ്ജലിയുടെ കലാജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യ പാഠശാല ഒരു നാടകവേദിയായിരുന്നില്ല. സ്വന്തം വീടായിരുന്നു.

കവിയും സാഹിത്യകാരനുമായ വിശ്വനാഥനും ഗായികയും ചിത്രകാരിയുമായ ലീലലക്ഷ്മിയും ചേർന്നൊരുക്കിയ ആ കുടുംബാന്തരീക്ഷത്തിൽ കല ഒരു പ്രത്യേക വിഷയമായിരുന്നില്ല; ജീവിതത്തിന്റെ സ്വാഭാവികമായ ഒഴുക്കായിരുന്നു. പുസ്തകങ്ങൾ വീടിന്റെ അലങ്കാരവസ്തുക്കളല്ലായിരുന്നു. അവ സംഭാഷണങ്ങളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു. കവിതകൾ അച്ചടിച്ച അക്ഷരങ്ങളിൽ മാത്രം ജീവിച്ചില്ല; വീടിന്റെ വായുവിലും അവ സഞ്ചരിച്ചു. അച്ഛന്റെ സാഹിത്യവായനകളും രാഷ്ട്രീയചർച്ചകളും, അമ്മയുടെ സംഗീതവും ചിത്രരചനയും—ഇവയൊക്കെ ചേർന്നാണ് അഞ്ജലിയുടെ ബാല്യം രൂപപ്പെട്ടത്.

അച്ഛൻ ഒരു കവിയായിരുന്നു. എന്നാൽ അതിനപ്പുറം സമൂഹത്തെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളുള്ള ഒരു മനുഷ്യനുമായിരുന്നു. സാഹിത്യവും രാഷ്ട്രീയവും പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളല്ലെന്ന് ആ വീട്ടിൽ നിന്ന് അഞ്ജലി പഠിച്ചു. അമ്മയാകട്ടെ, അവളുടെ കലാജീവിതത്തിന്റെ അടിത്തറ ഉറപ്പിച്ച, അവൾക്കുള്ളിലെ സൃഷ്ടിപ്രതിഭയെ സൂക്ഷ്മമായി വളർത്തിയെടുത്ത ഒരു വലിയ പ്രചോദനമായിരുന്നു. സംഗീതം നിറഞ്ഞ ശബ്ദവും നിറങ്ങളുടെ ഭാഷ അറിയുന്ന വിരലുകളുമുള്ള ആ അമ്മ, കലയുടെ ലോകത്തിലേക്ക് അഞ്ജലിയെ കൈപിടിച്ചു നയിച്ചു. ഒരു കലാകാരിക്ക് ആവശ്യമുള്ള ഭാവന, അനുഭൂതി, ആത്മസമർപ്പണം എന്നിവ അവളുടെ അമ്മയുടെ സാന്നിധ്യത്തിലാണ് ആദ്യമായി പുഷ്പിച്ചത്.

സഹോദരൻ അമൽ കായികരംഗത്തേക്കാണ് കൂടുതൽ തിരിഞ്ഞത്. എങ്കിലും ബാല്യത്തിൽ കവിത എഴുതിയിരുന്നുവെന്ന് അഞ്ജലി ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഓർക്കുന്നു. ആ വീട്ടിൽ ഓരോരുത്തർക്കും ഓരോ ഭാഷയായിരുന്നു. ആരോ കവിതയിലൂടെ സംസാരിച്ചു. ആരോ സംഗീതത്തിലൂടെ. ആരോ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ. അഞ്ജലി ഒടുവിൽ നാടകത്തെ തൻ്റെ ഭാഷയാക്കി.

വേദിയുമായുള്ള ആദ്യ പരിചയം നാലാം ക്ലാസിലാണ്. ‘തെന്നാലിരാമൻ’ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു കൊച്ചുപെൺകുട്ടി ആദ്യമായി വെളിച്ചത്തിലേക്ക് നടന്നുകയറി. അന്ന് അത് ഒരു സ്കൂൾ നാടകം മാത്രമായിരുന്നു. എന്നാൽ ചില തുടക്കങ്ങൾ അങ്ങനെയാണ്. അവയുടെ പ്രാധാന്യം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞേ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയൂ.

അഞ്ചാം ക്ലാസിലും പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിലും നാടകങ്ങൾ തുടർന്നു. സ്കൂൾ കലോത്സവങ്ങൾ, മോണോആക്ടുകൾ, ചെറിയ വേദികൾ—എല്ലാം അഞ്ജലിയുടെ ആത്മവിശ്വാസം വളർത്തി. പത്താം ക്ലാസിൽ ‘ ഈ ഭൂമിൻ്റെ പേരാണ് നാടകം…’ എന്ന നാടകത്തിന്റെ ഭാഗമായി. ഓരോ കഥാപാത്രവും പുതിയ അനുഭവങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു. ഓരോ കയ്യടിയും അഭിനയത്തെക്കാൾ ഉത്തരവാദിത്തം പഠിപ്പിച്ചു.

പിന്നീട് ജീവിതത്തിലേക്ക് കടന്നുവന്നത് ‘ലങ്കാലക്ഷ്മി’യാണ്. ഒരു ഏകാങ്കനാടകം. ഒരൊറ്റ അഭിനേത്രിയുടെ ശരീരത്തിൽ മുഴുവൻ കഥയും ശ്വസിക്കുന്ന നാടകം. ഒരു നടിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അത് വലിയ പരീക്ഷണമാണ്. കഥാപാത്രം മാത്രമല്ല, സമയം, നിശ്ശബ്ദത, വേദി—എല്ലാം ഒരേസമയം താങ്ങേണ്ടിവരും.

അഞ്ജലിയുടെ അഭിനയജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വഴിത്തിരിവായി മാറിയത് ആ നാടകമായിരുന്നു.

വിവിധ വേദികളിൽ ‘ലങ്കാലക്ഷ്മി’ അവതരിപ്പിച്ചു. ഓരോ അവതരണവും അഞ്ജലിയെ കൂടുതൽ പക്വയാക്കി. പ്രേക്ഷകരുടെ കണ്ണുകളിലേക്ക് നോക്കി സംസാരിക്കാൻ അവർ അപ്പോഴാണ് പഠിച്ചത്. വേദിയെ ഭയക്കാതെ, അതിനെ സ്വന്തം ഇടമാക്കാൻ പഠിച്ചതും ആ കാലഘട്ടത്തിലാണ്.

ഡിഗ്രി പഠനം പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ മോണോആക്ടുകളിലും സോളോ പെർഫോമൻസുകളിലും അവർ സജീവമായി. ബി.കോം ബിരുദധാരിയായ അഞ്ജലി, പഠനത്തിനൊപ്പം കലാജീവിതവും മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോയി. എന്നാൽ ജീവിതം എല്ലായ്പ്പോഴും കലാകാരന്റെ പദ്ധതികൾക്കനുസരിച്ച് സഞ്ചരിക്കണമെന്നില്ല.

2010-ൽ അവസാനമായി ഒരു സോളോ ഡ്രാമ. പിന്നീട് നീണ്ട പതിനാറ് വർഷത്തെ ഇടവേള. ആ ഇടവേളയിൽ വേദി മാത്രമാണ് വിട്ടുപോയത്. കലയല്ല.

അഞ്ജലി വായിച്ചു. സംസാരിച്ചു. പ്രഭാഷകയായി. മോഡറേറ്ററായി. ശാസ്ത്രപ്രചാരണ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും സ്വതന്ത്രചിന്തയുടെ വേദികളിലും സജീവമായി. സർവോപരി പേരെടുത്ത ഡബ്ബിങ് ആർട്ടിസ്റ്റായി കലയുടെ മറ്റൊരു രൂപം അവർ കണ്ടെത്തുകയായിരുന്നു.

ഒരുകാലത്ത് ചിത്രരചനയും ജീവിതത്തിൻ്റെ പ്രധാന ഭാഗമായിരുന്നു. അമ്മയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ആ വരയുടെ ലോകം ഏറെ പ്രിയപ്പെട്ടതായിരുന്നു. എന്നാൽ കൈയ്ക്ക് സംഭവിച്ച ഒരു അപകടം ആ യാത്രയ്ക്ക് തടസ്സമായി. എങ്കിലും സർഗാത്മകതയ്ക്ക് അതിരുകൾ ഇല്ലെന്ന് അഞ്ജലി തെളിയിച്ചു. വിരലുകൾക്ക് വരയ്ക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ശബ്ദം സംസാരിച്ചു. അത് വേദിയിലും മറ്റുള്ളവരുടെ ചുണ്ടിലൂടെയും സംസാരിച്ചു.

അഭിനയം അവരുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏക അടയാളമല്ല. സമൂഹത്തോട് സംവദിക്കാനുള്ളതാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന കഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ഒരു രാഷ്ട്രീയമുണ്ട്.

സംഭാഷണത്തിനിടയിൽ ഞാൻ ചോദിച്ചു: “എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇറാനിലെ സ്ത്രീകളുടെ കഥ നിങ്ങളെ ഇത്രയേറെ സ്പർശിച്ചത്?”

അഞ്ജലി മറുപടി പറയാൻ ഒട്ടും ആലോചിച്ചില്ല.

“അത് ഇറാന്റെ മാത്രം കഥയല്ല.”

ആ ഒരു വാചകത്തിൽ അവരുടെ മുഴുവൻ കലാദർശനവുമുണ്ടായിരുന്നു.

സ്ത്രീയുടെ ശരീരത്തിന്മേൽ അധികാരം സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന എല്ലാ സമൂഹങ്ങളുടെയും കഥയാണ് ഇറാൻ. സ്വന്തം ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള അവകാശം പോലും നിഷേധിക്കപ്പെടുന്ന ഓരോ സ്ത്രീയുടെയും മുഖമാണ് മഹ്സ അമീനി. അതുകൊണ്ടാണ് അമീറ സെയ്ദും നമ്മുടേതാകുന്നത്.

ഈ ചിന്തകൾ ഒരു ദിവസത്തെ വായനയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായതല്ല. വർഷങ്ങളായുള്ള സാമൂഹിക നിരീക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്നാണ്. അഞ്ജലി പറയുന്ന ഓരോ വാക്കിലും ഒരു കാര്യം വ്യക്തമായിരുന്നു. അവർ കല ചെയ്യുന്നത് കൈയടിക്ക് വേണ്ടിയല്ല. കല മനുഷ്യരെ ചിന്തിപ്പിക്കണം എന്ന വിശ്വാസത്തോടെയാണ്.
ആ വിശ്വാസമാണ് അവരെ വീണ്ടും വേദിയിലേക്ക് തിരികെ വിളിച്ചത്. പതിനാറ് വർഷത്തെ ഇടവേളയ്ക്കുശേഷം. ഒരു കഥാപാത്രത്തിനുവേണ്ടിയല്ല. ഒരു ചോദ്യത്തിനുവേണ്ടി. ആ ചോദ്യത്തിന്റെ പേരായിരുന്നു—’ഉടലുകൾക്ക് തീപിടിക്കുമ്പോൾ’.

ഒരു നാടകത്തിൻ്റെ വിജയം തിരശ്ശീല ഉയരുന്ന നിമിഷത്തിലല്ല ആരംഭിക്കുന്നത്. അതിനു പിന്നിൽ കാണാത്ത അനവധി ദിവസങ്ങളുടെ അധ്വാനമുണ്ട്. വായനയുണ്ട്. സംശയങ്ങളുണ്ട്. തിരുത്തലുകളുണ്ട്. ചിലപ്പോൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ആശയങ്ങളുമുണ്ട്. ‘ഉടലുകൾക്ക് തീപിടിക്കുമ്പോൾ’ എന്ന നാടകത്തിനും അത്തരമൊരു ദീർഘമായ സൃഷ്ടിപ്രക്രിയയുണ്ടായിരുന്നു.

വനിതാ സാഹിതി നാടകീയോത്സവത്തിനായി ഒരു നാടകം ഒരുക്കണമെന്ന ആലോചന വന്നപ്പോൾ, മറ്റൊരു പതിവ് കഥ പറയാൻ അഞ്ജലിക്കും സംവിധായകൻ റഫീഖ് മംഗലശ്ശേരിക്കും താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ലോകം മുഴുവൻ നോക്കിനിൽക്കുന്ന ഒരു യാഥാർഥ്യത്തെ മലയാള നാടകവേദിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരണമെന്നായിരുന്നു അവരുടെ തീരുമാനം.

മഹ്സ അമീനിയുടെ മരണം ലോകമെമ്പാടും പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ച കാലം. മതത്തിൻ്റെ പേരിൽ സ്ത്രീശരീരത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അധികാരരാഷ്ട്രീയം വീണ്ടും ലോകത്തിൻ്റെ ചർച്ചാവിഷയമായിരുന്നു. ചിത്രകാരി അമീറ സെയ്ദ് ഉൾപ്പെടെ അനേകം സ്ത്രീകൾ തടവറകൾക്കുള്ളിലും പ്രതിഷേധത്തിൻ്റെ തീ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു.

“അമീറ സെയ്ദ് എന്ന കഥാപാത്രത്തെക്കുറിച്ച് പെട്ടെന്ന് വായിച്ചറിഞ്ഞ് ഉണ്ടായ ആശയമല്ല ഇത്,” അഞ്ജലി പറയുന്നു. “സമൂഹത്തിൽ നടക്കുന്ന കാര്യങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയബോധത്തിൻ്റെ തുടർച്ചയാണ് ഈ നാടകം.”

അതിനാലാണ് ഈ നാടകം വാർത്തകളുടെ പുനരാവിഷ്കാരമായി മാറാതിരുന്നത്. മനുഷ്യൻ്റെ അടിസ്ഥാന സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കലാപരമായ ചോദ്യമായി മാറിയത്.

റഫീഖ് മംഗലശ്ശേരിയുടെ പ്രവർത്തനരീതിയെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ അഞ്ജലിയുടെ വാക്കുകളിൽ വ്യക്തമായ ആദരവുണ്ട്.

“എഴുതിയ സ്ക്രിപ്റ്റ് അതേപടി വേദിയിലെത്തിക്കുന്ന ആളല്ല അദ്ദേഹം. ഓരോ റിഹേഴ്സലിലും നാടകം മാറും. ഡയലോഗുകൾ മാറും. ശരീരഭാഷ മാറും. കഥാപാത്രങ്ങൾ കൂടുതൽ ആഴം നേടും.”

ഒരു സംവിധായകൻ്റെ ഏറ്റവും വലിയ കഴിവ് അഭിനേതാവിൽ നിന്ന് അയാൾക്കുതന്നെ അറിയാത്ത ഒരു മനുഷ്യനെ പുറത്തുകൊണ്ടുവരികയാണെന്ന് പറയും. റഫീഖിൻ്റെ സംവിധാനത്തിൽ അഞ്ജലി അനുഭവിച്ചതും അതായിരുന്നു. കഥാപാത്രത്തിന്റെ ഓരോ ഭാവവും ശബ്ദത്തിന്റെ ഓരോ ഉയർച്ചയും താഴ്ചയും വരെ സൂക്ഷ്മമായി പറഞ്ഞുകൊടുക്കുന്ന ആ സംവിധാനരീതി അഭിനേത്രിക്ക് വലിയ ആത്മവിശ്വാസം നൽകി. എന്നാൽ സമയമുണ്ടായിരുന്നില്ല. പൂർണമായ റിഹേഴ്സൽ ക്യാമ്പുകളൊന്നുമില്ല. വെറും പത്ത് ദിവസത്തോളം മാത്രം പരിശീലനം. അതും മണിക്കൂറുകൾ കണക്കാക്കി.

“എനിക്ക് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടി വന്നത് ഡയലോഗുകൾ ഓർത്തുവെക്കുക എന്നതായിരുന്നു. കഥാപാത്രത്തിന്റെ താളം നഷ്ടപ്പെടരുത് എന്നത് വലിയ ഉത്തരവാദിത്തമായിരുന്നു.”

അതിലും പ്രയാസമായിരുന്നു കഥാപാത്രങ്ങൾക്കിടയിലെ അതിവേഗ രൂപാന്തരം.

ഒരു നിമിഷം ക്രൂരനായ മതപ്പൊലീസുകാരൻ. അടുത്ത നിമിഷം അതേ മനുഷ്യനാൽ മർദിക്കപ്പെടുന്ന അമീറ. ശരീരവും ശബ്ദവും മുഖഭാവവും കണ്ണുകളുടെ ഭാഷയും ഒരു നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ മാറണം.

“പോലീസുകാരനിൽ നിന്ന് അമീറയിലേക്ക് മാറി അടിയേറ്റ് വീഴുന്ന രംഗമാണ് ഏറ്റവും ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാക്കിയത്. പക്ഷേ പ്രേക്ഷകർ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വീകരിച്ചതും അതുതന്നെയായിരുന്നു.”

അഭിനയത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ രഹസ്യം സാങ്കേതിക മികവല്ല, സത്യസന്ധതയാണെന്ന് അഞ്ജലി വിശ്വസിക്കുന്നു.

റൈഹാന ജബ്ബാരിയുടെ ഓർമകൾ പറയുന്ന രംഗം. അമ്മയ്ക്കെഴുതിയ കത്ത്. ജയിലിലെ ഏകാന്തത. മരണത്തിന്റെ നിഴൽ.

“ആ രംഗങ്ങളിൽ ഞാൻ അഭിനയിച്ചില്ല. ഞാൻ ശരിക്കും കരയുകയായിരുന്നു.”

അതുകൊണ്ടുതന്നെയാകണം ആ കണ്ണുനീർ പ്രേക്ഷകരുടേതുമായി ചേർന്നത്.

സ്റ്റേജിൽ ഭയമില്ലാതെ നിൽക്കാൻ കഴിയുന്നത് ബാല്യകാലം മുതൽ വേദികളുമായി ഉണ്ടായ സൗഹൃദമാണെന്ന് അഞ്ജലി പറയുന്നു.

“ഞാൻ പ്രേക്ഷകരുടെ കണ്ണുകളിലേക്ക് നോക്കിയാണ് അഭിനയിക്കുന്നത്. അവരോട് സംസാരിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഓരോ രംഗവും.”

ഈ നേരിട്ടുള്ള സംവാദമാണ് നാടകത്തിന്റെ അവസാന ചോദ്യം അത്രയും ശക്തമാക്കിയത്.

“ഇത്രയൊക്കെ പറഞ്ഞിട്ടും എങ്ങനെയാണ് നിങ്ങൾക്ക് കൈയും കെട്ടി ഇരിക്കാനാകുന്നത്?”

അതൊരു ഡയലോഗ് മാത്രമായിരുന്നില്ല. ഓരോ പ്രേക്ഷകനോടുമുള്ള വ്യക്തിപരമായ ചോദ്യം പോലെ അത് അനുഭവപ്പെട്ടു.

സംഭാഷണത്തിനിടെ അഞ്ജലി സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞ കാര്യങ്ങൾ ഏറെ ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു.

“സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് നിയമപുസ്തകങ്ങളിലെ നിർവചനം മാത്രമല്ല. അത് ഒരു മനുഷ്യന്റെ ശ്വാസമാണ്.”

അവർ തുടർന്നു: “ഞാൻ എന്ത് ധരിക്കണം, എന്ത് കഴിക്കണം, എന്ത് ചിന്തിക്കണം, എങ്ങനെ ജീവിക്കണം—ഇതെല്ലാം തീരുമാനിക്കാനുള്ള അവകാശം എന്റേതാണ്. എൻ്റെ ചെറിയ തീരുമാനങ്ങളിൽ പോലും മറ്റൊരാൾ അധികാരം സ്ഥാപിക്കാൻ തുടങ്ങുന്ന നിമിഷം മുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ലാതാകുന്നു.”

ഈ കാഴ്ചപ്പാടാണ് നാടകത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ രംഗത്തെ നിർവചിക്കുന്നത്.

അമീറ തൻ്റെ ശരീരം പൂർണമായും മൂടിയിരുന്ന കറുത്ത തുണി ഊരിയെറിയുന്ന നിമിഷം.

അത് ഒരു വസ്ത്രം മാറ്റലല്ല. ഒരു സ്ത്രീ സ്വന്തം ശരീരത്തിന്മേലുള്ള അവകാശം തിരിച്ചുപിടിക്കുന്ന പ്രഖ്യാപനമാണ്.

മതമാകട്ടെ, ഭരണകൂടമാകട്ടെ, കുടുംബമാകട്ടെ, സമൂഹമാകട്ടെ—ഒരു വ്യക്തിയുടെ ശ്വാസോച്ഛ്വാസത്തിൽ പോലും സ്വന്തം അധികാരം അടിച്ചേൽപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ അവിടെ സ്വാതന്ത്ര്യം തടവിലാകുന്നുവെന്ന വിശ്വാസമാണ് അഞ്ജലിയുടേത്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇറാനിലെ സ്ത്രീകളുടെ പോരാട്ടം അവർക്ക് ഒരു രാജ്യത്തിൻ്റെ ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയമല്ല.

ലോകത്തിന്റെ ഏത് കോണിലായാലും സ്വന്തം ജീവിതം സ്വയം തീരുമാനിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഓരോ സ്ത്രീയുടെയും കഥയാണ് അത്.

മലയാള സിനിമയിൽ മുരളിയുടെ തന്മയത്വവും ശ്രീവിദ്യയുടെ സ്വാഭാവികമായ ഭാവാഭിനയവും മമ്മൂട്ടിയുടെ കഥാപാത്രവൈവിധ്യവും അഞ്ജലി ഏറെ ആദരവോടെ കാണുന്നു. കഥാപാത്രത്തെ അഭിനയിക്കുകയല്ല, അതിനകത്ത് ജീവിക്കുകയാണ് നല്ല നടന്മാർ ചെയ്യുന്നതെന്ന് അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഒരുപക്ഷേ അതുതന്നെയാണ് അവരുടെ അഭിനയത്തിന്റെയും രഹസ്യം.

വേദിക്കപ്പുറത്തും അഞ്ജലി വിവിധ മേഖലകളിൽ സജീവമാണ്. ഡബ്ബിങ് ആർട്ടിസ്റ്റ്, പ്രഭാഷക, മോഡറേറ്റർ, ശാസ്ത്രപ്രചാരക—ഓരോ മേഖലയും അവർക്ക് കലയുടെ മറ്റൊരു മുഖം കാണിച്ചുകൊടുത്തു.

അതുകൊണ്ടാവണം അവരുടെ അഭിനയത്തിലും പ്രസംഗത്തിൻ്റെ വ്യക്തതയും വായനയുടെ ആഴവും ചിന്തയുടെ തെളിച്ചവും ഒരുമിച്ച് കാണാൻ കഴിയുന്നത്.

ചില കലാകാരന്മാർക്ക് അഭിനയം ഒരു തൊഴിലാണ്. ചിലർക്ക് അത് ആത്മപ്രകാശനമാണ്. അഞ്ജലി ആരവിന് അത് അതിലും കൂടുതലാണ്. അത് ഒരു നിലപാടാണ്. ഒരു പ്രതിഷേധമാണ്.

ഒരു മനുഷ്യൻ സ്വന്തം കാലത്ത് മൗനം പാലിക്കരുതെന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസമാണ്.

‘ഉടലുകൾക്ക് തീപിടിക്കുമ്പോൾ’ കണ്ടിറങ്ങിയ ശേഷം പ്രേക്ഷകർ ഓർത്തുവയ്ക്കുന്നത് ഒരു ഡയലോഗോ ഒരു രംഗമോ മാത്രമല്ല. സ്വന്തം ശരീരത്തെ പ്രതിരോധത്തിൻ്റെ ഭാഷയാക്കിയ ഒരു കലാകാരിയുടെ മുഖമാണ്.

അഞ്ജലി ആരവ് അവതരിപ്പിച്ച അമീറ സെയ്ദ് ഒരിക്കൽ വേദി വിട്ടുപോകും. പക്ഷേ അവൾ ഉയർത്തിയ ചോദ്യങ്ങൾ വേദിവിട്ടുപോകില്ല. കലയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയവും ഒരുപക്ഷേ അതുതന്നെയായിരിക്കും.

മനുഷ്യരെ അസ്വസ്ഥരാക്കുക. അവരെ ചിന്തിപ്പിക്കുക. അവർ പതിവായി ജീവിച്ചുപോരുന്ന നിശ്ശബ്ദതയെ ചോദ്യം ചെയ്യുക. ആ അർഥത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ, അഞ്ജലി ആരവ് ഒരു കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. അവർ ഒരു കാലത്തിൻ്റെ മനസ്സാക്ഷിയെ വേദിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുകയാണ്.

ചില കലാകാരന്മാർക്ക് അഭിനയം ഒരു തൊഴിലാകാം; അഞ്ജലി ആരവിന് അത് ഒരു നിലപാടും ഒരു പ്രതിഷേധവുമാണ്.”